Vòng cuối của một mùa giải, nhiều cổ động viên có thói quen riêng: mặc lại chiếc áo đã mặc hôm đội thắng, đeo chiếc vòng tay quen, ngồi đúng góc sofa cũ. Những nghi thức nhỏ ấy làm người ta yên lòng. Còn bảng điểm thì chỉ biết làm toán. Hiểu được phép toán ấy, bạn sẽ xem những trận cuối mùa với một cái đầu tỉnh hơn hẳn.
Ba con số cần nhìn trước vòng cuối
Cuộc đua vô địch nào cũng quy về ba thứ: số điểm hiện có, số trận còn lại, và tiêu chí phụ khi bằng điểm. Hai thứ đầu cho bạn biết điểm tối đa một đội có thể đạt được, bằng cách lấy điểm hiện tại cộng ba điểm cho mỗi trận còn lại. Nếu điểm tối đa của đội thứ hai vẫn thấp hơn điểm hiện tại của đội đầu bảng, cuộc đua đã ngã ngũ.
Đơn giản vậy thôi. Nhưng nhiều người vẫn tính sai, thường vì quên một trận đá bù hoặc nhầm số trận còn lại.
Cách nhanh để khỏi nhầm là mở một bảng kqbd có kết quả từng vòng và lịch những trận còn lại, rồi tự cộng trừ trên một mẩu giấy. Làm một lần, bạn sẽ thấy rõ đội nào còn phụ thuộc vào kết quả sân khác.
Tự quyết hay phải chờ người khác
Bình luận viên hay dùng cụm «nắm vận mệnh trong tay». Nghe như chuyện tâm linh, thực ra là một khái niệm rất cụ thể.
Một đội tự quyết khi chỉ cần thắng các trận còn lại là chắc chắn vô địch, bất kể đối thủ làm gì. Đội còn lại thì phải thắng và chờ đội kia sảy chân. Hai vị thế này khác nhau rất xa về tâm lý. Đội tự quyết chỉ lo trận của mình. Đội phải chờ thì vừa đá vừa ngóng tin từ sân bên kia, và không phải cầu thủ nào cũng giữ được bình tĩnh khi tiếng hò reo trên khán đài cho biết có biến ở nơi khác.
Tiêu chí phụ mỗi giải một kiểu
Khi hai đội bằng điểm, mỗi giải lại có cách phân định riêng. Ngoại hạng Anh xét hiệu số bàn thắng bại trước, rồi đến số bàn thắng. La Liga và Serie A lại xét thành tích đối đầu giữa các đội bằng điểm trước, sau đó mới tới hiệu số.
Điều này làm cùng một bảng điểm có thể đọc ra hai cách hiểu khác nhau tùy giải. Trên trang bảng xếp hạng bóng đá của từng giải, cột hiệu số và cột bàn thắng nằm ngay cạnh cột điểm, nhưng ở Tây Ban Nha hay Ý bạn phải nhìn thêm kết quả hai lượt đối đầu mới biết ai đứng trên.
- Ở giải xét hiệu số, mỗi bàn thắng cách biệt trong những trận cuối đều có giá
- Ở giải xét đối đầu, hai trận gặp trực tiếp giữa các đội cạnh tranh đã quyết định nhiều thứ từ trước
- Ở mọi giải, đọc kỹ điều lệ mùa đó, vì quy định có thể được điều chỉnh qua từng mùa
Những vòng cuối người ta còn nhắc mãi
Ngoại hạng Anh mùa 2011/12 là ví dụ hay được kể nhất. Manchester City và Manchester United bằng điểm trước vòng cuối, City hơn về hiệu số. City bị QPR dẫn ngược, rồi lội ngược dòng bằng hai bàn trong thời gian bù giờ, bàn quyết định do Sergio Agüero ghi. City vô địch nhờ hiệu số.
Xa hơn, mùa 1988/89 ở Anh, Arsenal đến Anfield gặp Liverpool trong trận cuối, cần thắng cách biệt hai bàn. Họ thắng 2-0 và vô địch, vì hai đội bằng điểm, bằng hiệu số, Arsenal ghi nhiều bàn hơn.
Cả hai câu chuyện đều nói một điều: tiêu chí phụ không phải chữ nhỏ trong điều lệ.
Những mùa như thế cũng nhắc người xem rằng cuộc đua không chỉ được quyết ở vòng cuối. Một trận hòa vô duyên hồi tháng Mười Hai, một bàn thua phút cuối ở sân khách giữa mùa, tất cả đều được cộng dồn vào bảng điểm. Đến tháng Năm, chúng hiện ra dưới dạng một cột hiệu số chênh nhau vài bàn. Người hâm mộ thường chỉ nhớ khoảnh khắc cuối cùng, nhưng bảng điểm thì nhớ hết.
Theo dõi vòng cuối cho đỡ rối
Ở nhiều giải lớn, các trận vòng cuối đá cùng giờ để không đội nào biết trước kết quả của đối thủ. Vì vậy bạn sẽ phải theo hai sân cùng lúc. Vài mẹo nhỏ:
- Chuẩn bị sẵn một bảng tạm, ghi điểm hai đội và cập nhật mỗi khi có bàn ở bất cứ sân nào
- Nhớ rằng bảng xếp hạng «tạm thời» trong lúc trận đang đá có thể đảo nhiều lần
- Đừng ăn mừng sớm khi trận bên kia còn chưa kết thúc, vì bàn thắng trong thời gian bù giờ có thể đổi mọi thứ
Chiếc áo may mắn cứ mặc, chiếc vòng cứ đeo. Chúng giữ cho lòng bạn yên. Còn chuyện ai vô địch, hãy để bảng điểm trả lời.

