Mùa giải 1992–93 bắt đầu với một cái tên mới. Các câu lạc bộ ở hạng Nhất nước Anh tách khỏi Football League, tổ chức giải riêng và gọi nó là Premier League.
Trên giấy tờ, đó chỉ là chuyện đổi tên và đổi cơ quan quản lý. Ngoài sân cỏ, nó mở ra một thời kỳ khác hẳn cho bóng đá Anh.
Bối cảnh trước năm 1992
Cuối thập niên 1980, bóng đá Anh không ở thời kỳ đẹp nhất. Nhiều sân vận động đã cũ, khán đài đứng chật chội, vấn nạn côn đồ sân cỏ làm xấu đi hình ảnh của môn thể thao này.
Thảm họa Hillsborough năm 1989 là một bước ngoặt đau đớn. Báo cáo Taylor được đưa ra sau đó yêu cầu sân của các giải cao nhất nước Anh chuyển sang toàn ghế ngồi. Việc xây lại khán đài cần rất nhiều tiền.
Các CLB lớn cũng thấy họ nhận được quá ít từ tiền bản quyền truyền hình, vì khoản này phải chia cho cả hệ thống nhiều hạng đấu. Muốn tự quyết chuyện thương mại, cách nhanh nhất là đứng ra lập giải riêng.
Thế là Premier League ra đời.
Truyền hình và tiền: thay đổi lớn nhất
Ngay từ đầu, giải mới ký hợp đồng phát sóng với BSkyB, kênh truyền hình trả tiền. Đây có lẽ là quyết định định hình Premier League nhiều nhất trong ba thập kỷ sau đó.
Truyền hình trả tiền mang lại nguồn thu lớn và ổn định. Cách phát sóng cũng thay đổi: nhiều góc máy hơn, phần bình luận trước và sau trận dài hơn, lịch thi đấu được rải ra để có trận vào trưa Chủ nhật hay tối thứ Hai. Bóng đá dần trở thành một sản phẩm truyền hình, chứ không còn chỉ là chuyện của khán giả trên sân.
Tiền bản quyền tăng qua từng chu kỳ. Các CLB có thêm khả năng mua cầu thủ nước ngoài, và chỉ trong vài năm, Premier League từ một giải chủ yếu dùng cầu thủ Anh và các nước láng giềng trở thành nơi tụ hội cầu thủ từ khắp nơi.
Hệ quả này dễ thấy từ xa. Khi giải đấu được quay đẹp, phát sóng rộng, nó cũng dễ bán bản quyền ra nước ngoài, và khán giả ở châu Á, trong đó có Việt Nam, bắt đầu quen mặt các đội bóng Anh.
Thói quen theo dõi cũng đổi theo thời gian. Ngày nay nhiều người Việt xem tỷ số Ngoại Hạng Anh trên điện thoại, mở kqbd là thấy bàn thắng vừa được ghi. Hồi giải mới ra đời, muốn biết kết quả thường phải chờ bản tin thể thao hoặc tờ báo sáng hôm sau.
Những thay đổi trên sân
Năm 1992 còn là năm luật chơi có một điểm mới quan trọng, dù không phải do Premier League đặt ra. Thủ môn không được dùng tay bắt bóng từ đường chuyền về có chủ ý của đồng đội. Luật này áp dụng cho bóng đá nói chung, và nó làm trận đấu nhanh hơn hẳn, vì đội đang dẫn không thể câu giờ bằng cách chuyền về cho thủ môn ôm bóng.
Từ mùa 1993–94, cầu thủ ở Premier League có số áo cố định cho cả mùa và tên in trên lưng áo. Ngày nay chuyện này quá bình thường. Hồi đó, nó là một cách để khán giả truyền hình nhận ra cầu thủ dễ hơn, và để bán áo đấu.
Cách tính 3 điểm cho trận thắng thì đã có ở Anh từ năm 1981, trước khi giải mới ra đời. Premier League giữ nguyên.
Quy mô giải: từ 22 xuống 20 đội
Mùa đầu tiên có 22 đội. Manchester United vô địch, mở đầu cho một giai đoạn thống trị kéo dài.
Từ mùa 1995–96, giải giảm còn 20 đội và giữ con số đó tới nay. Mỗi đội đá 38 trận, gặp nhau hai lượt sân nhà và sân khách. Ba đội cuối bảng xuống Championship, đổi lại là hai đội lên thẳng và một đội thắng trận chung kết play-off ở Wembley.
Hệ thống lên xuống hạng này giữ Premier League gắn với phần còn lại của bóng đá Anh, dù về tiền bạc khoảng cách ngày càng xa. Một đội từ hạng dưới vẫn có thể leo lên, và một đội lâu năm vẫn có thể rơi xuống.
Cũng trong mùa 1992–93, Cúp C1 châu Âu đổi tên thành UEFA Champions League. Hai thương hiệu lớn nhất của bóng đá CLB hiện đại ra đời gần như cùng lúc, điều mà người xem bây giờ ít để ý.
Đọc lại lịch sử qua bảng xếp hạng
Ai thích lịch sử bóng đá sẽ thấy thú vị khi đặt bảng xếp hạng mùa đầu cạnh bảng xếp hạng bây giờ. Có những đội từng ở đó rồi biến mất xuống các hạng dưới. Có những đội khi ấy chưa ai biết tới nay thành quen thuộc.
Với mùa giải đang diễn ra, trang Ngoại Hạng Anh KQBD là chỗ xem nhanh lịch thi đấu, kết quả từng vòng và bảng xếp hạng hiện tại của giải. Đặt nó cạnh những gì đã biết về năm 1992, người đọc dễ hình dung giải đấu đã đi một quãng đường dài ra sao.
Ba mươi năm là đủ lâu để một quyết định kinh doanh trở thành một phần văn hóa. Premier League hôm nay vẫn mang dấu vết rõ của năm 1992: cấu trúc 20 đội, sức mạnh của tiền bản quyền, và một giải đấu được làm ra để xem qua màn hình.

