Ở nhiều gia đình miền Nam, Tết chưa trọn nếu thiếu một chiếu tứ sắc. Mấy bà, mấy cô ngồi quanh mâm, tay cầm xấp bài dài, nhỏ như thanh kẹo, xòe ra thành hình nan quạt. Tiếng lật bài lách tách, tiếng hô “ăn”, tiếng cười. Người trẻ đứng xem thì thấy rối mắt. Ngồi vào học thử một buổi lại thấy không khó như tưởng.
Bộ bài tứ sắc gồm những gì
Tứ sắc nghĩa là bốn màu. Quân bài in chữ Hán hoặc chữ Việt, chia theo bốn màu đỏ, vàng, xanh, trắng. Mỗi màu có bảy loại quân giống quân cờ tướng: Tướng, Sĩ, Tượng, Xe, Pháo, Mã và Chốt. Mỗi quân có bốn lá giống hệt nhau. Tính ra cả bộ có 112 lá.
Bàn chơi thường bốn người.
Theo luật phổ biến, người làm cái nhận hai mươi mốt lá, ba người còn lại mỗi người hai mươi lá. Số bài còn dư úp giữa chiếu làm nọc, lần lượt lật lên trong quá trình chơi. Cái và chiều đi bài mỗi nơi một kiểu, nên cứ theo chủ chiếu.
Màu sắc trên quân bài và chuyện phong thủy
Người quan tâm phong thủy hay để ý tới màu sắc: màu trang trí nhà ngày Tết, màu áo đi chúc Tết, màu của vật phẩm đặt trên bàn thờ. Nên khi cầm bộ tứ sắc, không ít người tò mò liệu bốn màu này có gắn với ngũ hành hay không.
Câu trả lời là không có căn cứ rõ ràng nào. Trong tứ sắc, màu chỉ dùng để chia quân thành bốn nhóm, giống như chất cơ, rô, chuồn, bích trong bài tây. Lá đỏ không hên hơn lá trắng. Chơi tứ sắc ngày Tết đẹp ở chỗ cả nhà ngồi với nhau, chứ không phải ở chuyện cầu may.
Ghép phu: cách bài được tính là “xong”
Mục tiêu của tứ sắc là sắp hết bài trên tay thành các nhóm hợp lệ, dân chơi gọi là phu. Luật phổ biến công nhận các kiểu phu sau:
- Tướng, Sĩ, Tượng cùng màu.
- Xe, Pháo, Mã cùng màu.
- Ba hoặc bốn con Chốt khác màu nhau.
- Hai lá giống hệt nhau, tức cùng quân cùng màu, gọi là một đôi.
- Ba lá giống hệt nhau gọi là khạp, bốn lá giống hệt nhau gọi là quan.
Con Tướng có chỗ đặc biệt. Theo nhiều luật nhà, một con Tướng đứng riêng vẫn được tính, không bị coi là bài rác. Có nơi còn cho ghép ba Tướng hoặc ba quân Sĩ, Tượng khác màu thành phu. Những chi tiết này rất hay khác nhau giữa các gia đình. Trước ván đầu, hỏi một câu là yên.
Cách ăn bài và đi bài
Tới lượt, người chơi có thể ăn lá vừa được đánh ra hoặc lá vừa lật từ nọc, nếu lá đó ghép được với bài trên tay thành phu. Ăn xong thì hạ phu đó xuống trước mặt, rồi đánh ra một lá mình không cần. Không ăn được thì bốc bài theo luật chiếu.
Khạp và quan thường có quyền ưu tiên. Theo luật phổ biến, người đang giữ hai lá giống hệt nhau có thể ăn lá thứ ba từ bất kỳ ai đánh ra, không cần chờ tới lượt mình. Người cầm sẵn ba lá giống hệt mà gặp lá thứ tư thì ăn thành quan. Một số chiếu còn có luật khui, tức ai có quan ngay khi chia bài thì hạ ra từ đầu.
Ù là khi toàn bộ bài trên tay đã thành phu, không dư lá rác nào. Người ù thắng ván, và các nhà tính điểm theo số phu, số khạp, quan đã hạ.
Nghe nhiều luật vậy, nhưng chơi hai ba ván là quen tay.
Tứ sắc nay cũng có bản online
Các trò bài dân gian như tứ sắc nay cũng có bản online cho người ở xa không có chiếu ngồi cùng. Sunwin cũng cung cấp các trò đánh bài đổi tiền; các trò này chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên và cần chơi có trách nhiệm.
Vài mẹo nhỏ cho người mới ngồi chiếu
Xòe bài theo màu trước, rồi trong mỗi màu xếp theo nhóm Tướng Sĩ Tượng, Xe Pháo Mã, Chốt. Nhìn vậy dễ thấy mình đang thiếu lá nào. Ghi nhớ những lá đã ra để biết lá mình chờ còn hay hết. Đánh lá rác lẻ trước, giữ lại những lá dễ ghép.
Khi bài đã gần xong, hãy để ý mình đang chờ mấy cửa. Chờ một lá duy nhất thì khó ù, vì có khi lá đó đã nằm trong phu của người khác. Chờ hai ba loại lá khác nhau thì cơ hội rộng hơn hẳn. Người chơi lâu thà bỏ một phu nhỏ để đổi sang thế chờ rộng, còn người mới thường giữ khư khư bài đẹp mà chờ mãi không tới.
Một chuyện nữa là giữ nhịp chiếu. Tứ sắc có nhiều lá, nếu ai cũng nghĩ quá lâu thì một ván kéo dài cả tiếng. Ở nhiều nhà, người ta tính điểm bằng hạt dưa, kẹo hay ghi sổ, ai thua nhiều thì lo nồi chè buổi tối. Không khí như vậy mới đúng tinh thần ngày Tết.
Và đừng ngại hỏi. Người lớn trong nhà thường rất sẵn lòng chỉ, vì một chiếu tứ sắc vui nhất là khi có thêm người trẻ ngồi vào.
Tết qua nhanh lắm. Ván bài thì có thắng có thua, nhưng buổi chiều mùng Hai ngồi cạnh bà, cạnh mẹ, nghe kể chuyện ngày xưa giữa những tiếng hô “ăn”, là thứ khó tìm lại khi mọi người đã trở về thành phố.

